Październik to miesiąc świadomości raka piersi, znany jako Różowy Październik. To dobry moment, aby przypomnieć sobie, jak ważne są regularne badania i troska o własne zdrowie. W codziennym pośpiechu często odkładamy wizyty lekarskie na później, tłumacząc się brakiem czasu lub przekonaniem, że skoro nic nas nie boli, wszystko jest w porządku.
Tymczasem rak piersi jest najczęściej diagnozowanym nowotworem u kobiet na świecie, a wczesne wykrycie choroby może znacząco zwiększyć szanse na skuteczne leczenie.
Dlatego warto wiedzieć, jak samodzielnie kontrolować piersi, jakie badania wykonywać i kiedy zwrócić szczególną uwagę na swoje zdrowie.
Samobadanie piersi- instrukcja krok po kroku
Samokontrola piersi pozwala lepiej poznać własne ciało i zauważyć zmiany, których wcześniej nie było. Warto poświęcić na nią kilka minut raz w miesiącu. Jeśli miesiączkujesz, najlepiej wykonać ją kilka dni po zakończeniu miesiączki, gdy piersi są zwykle mniej tkliwe. Po menopauzie możesz wybrać stały dzień miesiąca.
Krok 1. Obejrzyj piersi przed lustrem
Stań prosto przed lustrem, opuść ręce wzdłuż ciała i przyjrzyj się piersiom. Zwróć uwagę na ich kształt, wielkość, wygląd skóry i brodawek sutkowych.
Krok 2. Unieś ręce
Podnieś ręce nad głowę i ponownie obejrzyj piersi. Sprawdź, czy nie pojawiły się nowe zaciągnięcia skóry, zmiany kształtu, obrzęk lub nietypowe wciągnięcie brodawki.
Krok 3. Zbadaj piersi dotykiem
Połóż się na plecach lub wykonaj badanie pod prysznicem. Trzema środkowymi palcami, trzymając je płasko, delikatnie uciskaj pierś, wykonując małe, okrężne ruchy. Zbadaj całą pierś, od obojczyka do dolnej granicy piersi oraz od mostka do pachy. Zastosuj lekki, a następnie nieco mocniejszy nacisk, aby ocenić różne głębokości tkanki. Nie uciskaj tak mocno, by sprawiać sobie ból.
Krok 4. Sprawdź okolice pach
Delikatnie zbadaj również okolice pod pachami, zwracając uwagę na nowe guzki lub zgrubienia.
Krok 5. Zwróć uwagę na brodawki
Sprawdź, czy nie pojawiły się nowe zmiany w ich wyglądzie lub położeniu. Zwróć uwagę na samoistną, nietypową wydzielinę, szczególnie krwistą. Nie musisz mocno ściskać brodawek, aby sprawdzać, czy pojawi się wydzielina.
Co powinno Cię zaniepokoić?
- Nowy guzek lub zgrubienie w piersi albo pod pachą.
- Zmiana kształtu lub wielkości piersi.
- Wciągnięcie skóry lub brodawki sutkowej.
- Zaczerwienienie, obrzęk albo zmiany przypominające wyglądem skórkę pomarańczy.
- Samoistna, krwista wydzielina z brodawki.
Nie każda zmiana oznacza raka, ale każdą nową i niepokojącą należy skonsultować z lekarzem. Nie czekaj na kolejne badanie przesiewowe, jeśli zauważysz coś niepokojącego.
Pamiętaj, że samobadanie nie zastępuje mammografii, USG ani konsultacji lekarskiej.
Mammografia i USG piersi- czym się różnią?
Mammografia to badanie rentgenowskie, które pomaga wykrywać zmiany niewyczuwalne podczas samokontroli. Kobietom w wieku 45-74 lat, które kwalifikują się do programu profilaktycznego w Polsce, zaleca się ją co dwa lata. W przypadku zwiększonego ryzyka lekarz może ustalić inny harmonogram.
USG piersi wykorzystuje ultradźwięki i jest przydatne m.in. w ocenie wyczuwalnych zmian oraz u młodszych kobiet. Nie każda kobieta musi wykonywać je co roku- częstotliwość zależy od wieku, wyników badań i indywidualnego ryzyka.
Jeśli wyczujesz guzek lub zauważysz niepokojącą zmianę, zgłoś się do lekarza. Nie próbuj samodzielnie rozstrzygać, czy zmiana jest łagodna.
BRCA1 i BRCA2- kiedy warto wykonać badania genetyczne?
Niektóre przypadki raka piersi są związane z dziedzicznymi wariantami genów BRCA1 i BRCA2, które mogą zwiększać ryzyko raka piersi i jajnika.
Warto porozmawiać z lekarzem o konsultacji genetycznej, jeśli w Twojej rodzinie występował rak piersi, szczególnie w młodym wieku, rak jajnika, rak piersi u mężczyzny lub kilka przypadków nowotworów wśród krewnych.
Specjalista oceni historię rodzinną i pomoże zdecydować, czy badania genetyczne są wskazane. Jeśli u członka rodziny potwierdzono dziedziczną mutację, koniecznie poinformuj o tym lekarza.
Brak zachorowań w rodzinie nie wyklucza raka piersi, a wykrycie mutacji nie oznacza, że na pewno zachorujesz.
Nie zapominaj o cytologii!
Profilaktyka to również dbanie o zdrowie ginekologiczne. Cytologia i test HPV HR pomagają wykrywać zmiany związane z ryzykiem rozwoju raka szyjki macicy.
Częstotliwość badań zależy od wieku, rodzaju testu i wcześniejszych wyników. U kobiet kwalifikujących się do programu profilaktycznego prawidłowy wynik testu HPV HR może oznaczać kolejną kontrolę po pięciu latach. W innych sytuacjach lekarz może zalecić inny harmonogram.
Pamiętaj, że cytologia nie wykrywa raka piersi, dlatego badania ginekologiczne i profilaktyka piersi wzajemnie się uzupełniają.
Twój plan profilaktyki
- Raz w miesiącu: poznawaj wygląd i strukturę swoich piersi.
- Co dwa lata w wieku 45-74 lat: wykonuj mammografię, jeśli kwalifikujesz się do programu przesiewowego.
- USG piersi: wykonuj zgodnie ze wskazaniami lekarza.
- Regularnie: zgłaszaj się na badania ginekologiczne i wykonuj badania szyjki macicy zgodnie z zaleceniami.
- Przy obciążeniu rodzinnym: zapytaj o konsultację genetyczną i ewentualne badania BRCA1/BRCA2.
- Przy niepokojącej zmianie: nie czekaj na kolejny termin badania profilaktycznego – umów konsultację lekarską.
Nie odkładaj siebie na później
W codziennym życiu często pamiętamy o wszystkich dookoła, a własne zdrowie zostawiamy na koniec listy obowiązków. Różowy Październik przypomina, że warto znaleźć czas również dla siebie.
Nie chodzi o życie w strachu przed chorobą, ale o świadome dbanie o zdrowie, regularne badania i reagowanie na sygnały, których nie należy ignorować.
Zrób dziś coś dla siebie- poświęć kilka minut na samokontrolę piersi, zaplanuj badanie lub porozmawiaj z bliskimi o historii nowotworów w rodzinie.
Badaj się nie tylko w październiku. Zadbaj o swoje zdrowie przez cały rok.